Nghịch lý từ bằng cấp chính trị

NGHỊCH LÝ TỪ BẰNG CẤP CHÍNH TRỊ

Hồi mới bắt đầu đổi mới, không ít chủ tịch huyện và lãnh đạo cấp tỉnh làm rất tốt việc tháo bỏ các định chế lỗi thời tạo điều kiện cho kinh tế phát triển. Những cán bộ này sau đó được đưa đi học trường Đảng Nguyễn Ái Quốc hay các lớp quản lý kinh tế ở Trung ương. Học xong về địa phương bỗng dưng hết năng động.

Ấy là do các giáo trình chính trị và kinh tế học tại các trường này không cập nhật quan điểm đổi mới cũng như thực tiễn đang diễn ra. Căn cứ vào những điều đã học thì sự năng động của các cán bộ này là sai, nên họ phải tự điều chỉnh lại cho đúng sách vở. Cho đến ngày nay, hệ thống giáo trình chính trị vẫn cập nhật hết sức chậm chạp, nó cách xa các thiết chế của cơ chế thị trường phải đến cả chục năm, mặc dù các thiết chế này còn lâu mới hoàn thiện.

Điều may mắn là các nhà lãnh đạo khởi xướng và thúc đẩy công cuộc đổi mới không ai học trường Đảng và trường quản lý kinh tế. Các vị không bị chi phối bởi những thứ lý luận lạc hậu nên mới nhanh chóng nắm bắt nhu cầu của thực tiễn, nâng niu những mầm mống của kinh tế thị trường, nền kinh tế vận hành bị ách tắc chỗ nào thì các vị tháo gỡ chỗ đó, rồi đúc kết thành lý luận, nhưng lý luận đó còn lâu mới được cập nhật trong các giáo trình chính trị và kinh tế học.

Ông Võ Chí Công, khi còn làm Phó Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng, do không học trường lớp chính trị nào, nên đã cùng với ông Lê Thanh Nghị, cũng không học trường lớp chính trị nào, đã soạn ra Chỉ thị 100 của Ban Bí thư về “khoán sản phẩm” trong nông nghiệp vào năm 1981 nhằm hợp thức hóa việc “khoán chui” của ông Kim Ngọc, của các địa phương ở Hải Phòng và một số nơi khác, được coi là tát một cái tát vào hệ thống lý luận chính thống lúc bây giờ. Có thể nói đây là sự khởi đầu mong manh của công cuộc đổi mới. Lý lẽ đơn giản của các ông ấy là cái gì có lợi cho dân thì nên làm, cái gì có hại cho dân thì bỏ.

Ông Lê Duẩn, người không sợ trời không sợ đất, cũng không hề học trường Đảng, đã âm thầm ủng hộ ông Kim Ngọc “khoán chui” và hết sưc ủng hộ cái khoán 100 kia. Nếu không được ông Lê Duẩn “bảo kê” thì ông Kim Ngọc và mấy ông ủng hộ khoán không đi tù cũng bị khai trừ Đảng cả nút.

Ông Trường Chinh là nhà lý luận của Đảng, nhưng cũng do không học trường Đảng nên đã nhanh chóng tiếp thu thực tế, thay đổi quan điểm chính thống, thiết kế lại đường lối. Không có ông thì đừng hòng xác lập được đường lối đổi mới của Đại hội 6.

Ông Nguyễn Văn Linh, ông Võ Văn Kiệt, ông Nguyễn Văn Chính (Chín Cần), ông Hồ Nghinh … cùng các vị lãnh đạo khác khởi xướng và thúc đẩy đổi mới, ủng hộ kinh tế thị trường, cũng không có ông nào học trường Đảng. Đó là sự thật lịch sử.

Nếu như căn cứ vào tiêu chuẩn bằng cấp chính trị như bây giờ thì cả ba ông Tổng Bí thư Lê Duẩn, Trường Chinh, Nguyễn Văn Linh, thậm chí trưởng phòng cũng đừng hòng được bổ nhiệm, nói gì vào đến trung ương làm Tổng Bí thư.

Nhưng vấn đề không phải đơn giản ở chỗ đó. Vấn đề là học xong các chương trình chính trị từ sơ cấp đến cao cấp, trong điều kiện các giáo trình vẫn lạc hậu so với các tri thức của công cuộc đổi mới, trong đó chủ yếu là tri thức về kinh tế thị trường, nếu như thực học tương ứng với bằng cấp thì có hại cho đất nước chứ không có lợi ích gì.

Không quên đi những gì đã học thì cán bộ không những không thể tham gia vào quá trình hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường mà còn kéo lùi tiến trình đổi mới đất nước.

Chúng ta thường lên án tệ nạn “bằng thật học giả”, nhưng nếu không tính đến một nguồn lực vô cùng lớn phung phí vào sự nghiệp giáo dục chính trị thì “học giả” trong trường hợp này lại tốt hơn là “học thật”.

Đó là nghịch lý của công cuộc đổi mới. Mà nghịch lý nào cũng tốn tiền cả.

HOÀNG HẢI VÂN